पर्शुराम काफ्ले ।
महेन्द्र पुलिस क्लब, जुडो हलछेउको माथिल्लो घरको पहिलो तल्लाको भिआइपी कोठा । २०५९ जेठ १३ को बिहान ११ बजेको छ । डोरीले पछाडी हात बाँधेर बन्दीलाई लडाइएको छ । उनी वरिपरि बर्दी पोसाकका चारजना उभिएका छन् । यातना सहन नसकेर बान्ता गरिरहेका बन्दी पानी मागिरहेका छन् । तर बर्दीधारी उनको चीत्कार सुनेर हाँसोको फोहोरा छुटाइरहेका छन् ।
‘ए सेन, भन यो देश कसको हो ?’, बर्दीधारीका नायकको प्रश्न भुइँमा नखस्दै बन्दीको जवाफ आयो, ‘देश नेपाली जनताको हो ।’ ‘जनताको भन्छस् रु यो राजाको देश हो । यो ठकुरीको देश हो । राजाको भन् राजाको…, कैदीको निधारमा मुक्का हान्दै बन्दी नायक भन्छन्, ‘साला.. तँ पनि ठकुरी, ज्ञानेन्द्र पनि ठकुरी, म पनि ठकुरी । देश बनाउने ठकुरीका बिरुद्ध लाग्ने रु’ बर्दीधारीको मुक्कासँगै बुट र लाठी बज्रिरहँदा बन्दीको प्राणन्त हुन्छ ।
पाठकवृन्द यो कुनै काल्पिनिक नाटक होइन । २०५९ जेठ १३ गते बिहान ११ बजेतिर मारिएका पत्रकार कृष्ण सेन इच्छुक र नेपाल प्रहरीका तत्कालीन डिआइजी अमरसिंह शाहबीच १० मिनेटअघि भएको कुराकानी हो । नयाँ पौडीपोखरी छेउमा रहेको महेन्द्र पुलिस क्लब एक तल्लामाथिको सोही कोठामा पत्रकार सेन प्रहरीको चरम यातनाबाट मारिएका थिए ।
६ जेठमा काठमाडौंको नयाँ बानेश्वरबाट समातिएका उनलाई एक सातासम्म चरम यातनाका साथ महेन्द्र पुलिस क्लबमा राखिएको थियो । ७ जेठ राति २ बजेसम्म सेनलाई देख्ने पत्रकार संगीता खड्का भन्छिन्, ‘चरम यातनाका कारण उहाँले बान्ता गर्न थालिसक्नुभएको थियो । राति १० बजेदेखि यातना दिन सुरु भएको थियो । यातनाका क्रममा हातखुट्टा भाँचिइसकेका थिए ।’ संगीताका अनुसार त्यस्तो बेला पनि दुईजना प्रहरी लगाई जबर्जस्ती भित्तामा अड्याएर बुटले हान्दै थिए डिएसपी बिक्रम थापा । त्यसको एक साता नबित्दै पत्रकार सेनको प्राणपखेरु उडेको थियो । हत्यालगत्तै सेनको शवलाई बोरामा हालेर लगिएको थियो ।
त्यतिबेला महेन्द्र पुलिस क्लबमै रहेका जनदिशा दैनिकका तत्कालीन संवाददाता भरत सिग्देलका अनुसार ७ जेठमा सेनलाई प्रहरीले राजाको बखानमा बोल्न लगाएको थियो । ‘ल भन् सेन, यो देशको माया कसलाई छ र?’, प्रहरी अधिकृतको जवाफ सेनले यसरी दिए, ‘यो देशको माया सबै नेपालीलाई छ ।’
सिग्देलका अनुसार त्यसपछि प्रहरी अधिकृतले सेनमाथि खन्निँदै भने, ‘यो देशको माया तेरो बाउ प्रचण्ड, बाबुराम, बादललाई पनि छैन । शेरबहादुर, गिरिजालाई पनि छैन । यो देशको माया ज्ञानेन्द्रलाई मात्र छ । बुझिराख् यो देश ठकुरीले बनाएको हो ।’ प्रहरी अधिकृतले यतिसम्म भनेका थिए, ‘म पनि ठकुरी तँ पनि ठकुरी होस् । तेरो दिमागमा प्रचण्ड, बाबुरामले गोबर भरिदिएका छन् ।’
समाचार श्रोतका अनुसार १३ जेठमा सेनको शव बोरामा पोको पारेर महेन्द्र पुलिस क्लबमा राखियो र सरकारी नम्बर प्लेट परिवर्तन गरी रातो बनाइएको बा १ च ६०७१ नम्बरको सेतो रंगको हाइलक्स पिकअप भ्यानमा हालेर क्लबबाहिर निकालियो । सई, असई सम्मिलित एउटा टोलीले १३ गते राति सेनको शव आर्यघाटमा लगेर गुपचुप रुपमा जलाइएको थियो । तत्कालीन डिआइजी शाहले आफ्ना सहपाठीहरुसित भनेका थिए, ‘ख्यालख्यालमै स्विट एण्ड सावर (गुलियो र अमिलो) गर्दागर्दै कृष्ण सेन त माथि पुग्यो ।’आफुलाई ठकुरी बताउने ति प्रहरी अधिकृत थिए प्रहरीका हालका एआइजी अमरसिंह शाह । शाहले सेनलाई अन्तिम प्रश्न राखेका थिए, ‘यो देशमा सेना परिचालन हुँदैछ, अमेरिकी सेना नेपाल आउँछ, त्यतिबेला तँ कहाँ हुन्छस् थाहा छ रु’ सेनको जवाफ आयो, ‘म जहाँ रहेपनि नेपालमै हुन्छु ।’ त्यसपछि शाहले आक्रामक हुँदै भने, ‘साला, तँ माटोमुनी हुन्छस् । म श्री ५ को बफादार सिपाही हुँ, बुझिराख्, त्यतिबेला प्रचण्ड, बाबुरामपनि माटोमुनी हुन्छन्, गिरिजा र शेरबहादुर पनि जेलमा हुनेछन् । स्मरणीय छ, त्यतिबेला शेरबहादुर प्रधानमन्त्री थिए ।
तर, सरकारले गोकर्णको जंगलमा भएको दोहोरो भिडन्तमा सेन मारिएको सूचना जारी गरेको थियो । सूचनामा कृष्ण सेनको नाम त थिएन, तर उनको हुलिया दिएर संकेत गरिएको थियो ।
पहिलो संकटकालको उत्तरार्धमा भएको हत्याका बारेमा तत्कालीन सरकारले त मुख खोलेन नै हालसम्म पनि हत्याको खोजीनीति भएको छैन । उनको हत्यामा मुछिएका व्यक्ति नेपाल प्रहरीका उपल्लो र निर्णायक स्तरमा छन् । हत्यामा आरोपित प्रहरी यतिबेला मुख खोल्न चाहँदैनन् । प्रहरीका उपत्यका हेर्ने तत्कालीन डिआइजी अमरसिंह शाह सेन हत्यामा आफू संलग्न नभएको तर्क गर्छन् । ‘त्यतिबेला यस्ता सबै काम युनिफाइड कमान्डको नेतृत्व गर्ने निकाय (सेना) को हुन्थ्यो । हामीलाई सरोकार हुँदैनथ्यो’, कृष्ण सेन समातिएका बारेमा पनि आफुलाई थाहा नभएको भन्दै उनी पन्छिन खोजे । ‘पक्राउ गर्ने, ल्याउने र कारबाही गर्ने काम सेनाको हो, उसैले गथ्र्यो । मलाई त के जानकारी आउँथ्यो र’, उनले प्रहरी हेडक्वार्टरतिर पन्छाउन खोज्दै भने, ‘त्यो त हेडक्वार्टरले डिल गर्नुपर्ने कुरा थियो । मलाई कसैले पनि जानकारी दिएन ।’ उनले त यतिसम्म भने, ‘प्रहरीका त्यत्रा मान्छे मारिए, त्यसको हिसावकिताव खोइ त रु नेपालगञ्ज, नौमूले जस्तो घटनाको छानबिनचाहिँ कसले गर्छ ?’
महेन्द्र पुलिस क्लबमा सेनलाई ल्याएको बारेमा उपत्यका प्रहरी प्रमुखलाई कसरी थाहा हुन्न भन्ने प्रश्नमा उनको जवाफ थियो, ‘त्यतिबेला त्यस्तै थियो । घटना पुरानो पनि भैसक्यो मलाई थाहा हुने कुरा पनि भएन ।’ त्यतिबेला सरकारले सेनलाई पक्राउ नै नगरेको बताएको थियो । त्यसो त सेन हत्याका आरोपी डिएसपी विक्रम थापा पनि त्यसबारेमा केही बताउन चाहँदैनन् । ‘मलाई केही पनि थाहा छैन’, सेनको हत्यासँगै विदेश पठाइएका र शान्ति पुरस्कारबाट पुरस्कृत गरिएका डिएसपी थापा एउटै जवाफ दिन्छन्, ‘मैले कृष्ण सेनको नाम पनि सुनेको छैन, जनादेश साप्ताहिकको नाम पनि सुनेको छैन ।’ नक्सालस्थित १ नम्बर गणमा कार्यरत थापा बढुवाका लागि प्रयास गर्दैछन् ।
आफुलाई ठकुरी बताउने ति प्रहरी अधिकृत थिए प्रहरीका हालका एआइजी अमरसिंह शाह । शाहले सेनलाई अन्तिम प्रश्न राखेका थिए, ‘यो देशमा सेना परिचालन हुँदैछ, अमेरिकी सेना नेपाल आउँछ, त्यतिबेला तँ कहाँ हुन्छस् थाहा छ रु’ सेनको जवाफ आयो, ‘म जहाँ रहेपनि नेपालमै हुन्छु ।’ त्यसपछि शाहले आक्रामक हुँदै भने, ‘साला, तँ माटोमुनी हुन्छस् । म श्री ५ को बफादार सिपाही हुँ, बुझिराख्, त्यतिबेला प्रचण्ड, बाबुरामपनि माटोमुनी हुन्छन्, गिरिजा र शेरबहादुर पनि जेलमा हुनेछन् । स्मरणीय छ, त्यतिबेला शेरबहादुर प्रधानमन्त्री थिए ।
समाचार श्रोतका अनुसार १३ जेठमा सेनको शव बोरामा पोको पारेर महेन्द्र पुलिस क्लबमा राखियो र सरकारी नम्बर प्लेट परिवर्तन गरी रातो बनाइएको बा १ च ६०७१ नम्बरको सेतो रंगको हाइलक्स पिकअप भ्यानमा हालेर क्लबबाहिर निकालियो । सई, असई सम्मिलित एउटा टोलीले १३ गते राति सेनको शव आर्यघाटमा लगेर गुपचुप रुपमा जलाइएको थियो । तत्कालीन डिआइजी शाहले आफ्ना सहपाठीहरुसित भनेका थिए, ‘ख्यालख्यालमै स्विट एण्ड सावर (गुलियो र अमिलो) गर्दागर्दै कृष्ण सेन त माथि पुग्यो ।’
तर, सरकारले गोकर्णको जंगलमा भएको दोहोरो भिडन्तमा सेन मारिएको सूचना जारी गरेको थियो । सूचनामा कृष्ण सेनको नाम त थिएन, तर उनको हुलिया दिएर संकेत गरिएको थियो ।
पहिलो संकटकालको उत्तरार्धमा भएको हत्याका बारेमा तत्कालीन सरकारले त मुख खोलेन नै हालसम्म पनि हत्याको खोजीनीति भएको छैन । उनको हत्यामा मुछिएका व्यक्ति नेपाल प्रहरीका उपल्लो र निर्णायक स्तरमा छन् । हत्यामा आरोपित प्रहरी यतिबेला मुख खोल्न चाहँदैनन् । प्रहरीका उपत्यका हेर्ने तत्कालीन डिआइजी अमरसिंह शाह सेन हत्यामा आफू संलग्न नभएको तर्क गर्छन् । ‘त्यतिबेला यस्ता सबै काम युनिफाइड कमान्डको नेतृत्व गर्ने निकाय ९सेना० को हुन्थ्यो । हामीलाई सरोकार हुँदैनथ्यो’, कृष्ण सेन समातिएका बारेमा पनि आफुलाई थाहा नभएको भन्दै उनी पन्छिन खोजे । ‘पक्राउ गर्ने, ल्याउने र कारबाही गर्ने काम सेनाको हो, उसैले गथ्र्यो । मलाई त के जानकारी आउँथ्यो र’, उनले प्रहरी हेडक्वार्टरतिर पन्छाउन खोज्दै भने, ‘त्यो त हेडक्वार्टरले डिल गर्नुपर्ने कुरा थियो । मलाई कसैले पनि जानकारी दिएन ।’ उनले त यतिसम्म भने, ‘प्रहरीका त्यत्रा मान्छे मारिए, त्यसको हिसावकिताव खोइ त रु नेपालगञ्ज, नौमूले जस्तो घटनाको छानबिनचाहिँ कसले गर्छ रु’
महेन्द्र पुलिस क्लबमा सेनलाई ल्याएको बारेमा उपत्यका प्रहरी प्रमुखलाई कसरी थाहा हुन्न भन्ने प्रश्नमा उनको जवाफ थियो, ‘त्यतिबेला त्यस्तै थियो । घटना पुरानो पनि भैसक्यो मलाई थाहा हुने कुरा पनि भएन ।’ त्यतिबेला सरकारले सेनलाई पक्राउ नै नगरेको बताएको थियो । त्यसो त सेन हत्याका आरोपी डिएसपी विक्रम थापा पनि त्यसबारेमा केही बताउन चाहँदैनन् । ‘मलाई केही पनि थाहा छैन’, सेनको हत्यासँगै विदेश पठाइएका र शान्ति पुरस्कारबाट पुरस्कृत गरिएका डिएसपी थापा एउटै जवाफ दिन्छन्, ‘मैले कृष्ण सेनको नाम पनि सुनेको छैन, जनादेश साप्ताहिकको नाम पनि सुनेको छैन ।’ नक्सालस्थित १ नम्बर गणमा कार्यरत थापा बढुवाका लागि प्रयास गर्दैछन् ।
कृष्ण सेनको गिरफ्तारी र यातना
पत्रकार केष्ण सेनलाई ६ जेठ २०५९ मा राजधानीको नयाँ बानेश्वरबाट प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो । पक्राउअघि जनदिशा दैनिकका तत्कालीन कार्यकारी सम्पादक शिव तिवारीले सेनलाई फोन गरि भेट्न बोलाएका थिए । श्रोतका अनुसार भाडाको ट्याक्सीमा गएका तत्कालीन प्रहरी नायव निरीक्षक (सई) विजयप्रताप शाहले सेनलाई गिरफ्तार गरी महेन्द्र पुलिस क्लब लगेका थिए । सेनलाई गिरफ्तार गरेबापत तत्कालै उनी इन्सपेक्टरमा बढुवा भएका थिए । हाल प्रहरी हेडक्वाटरमा रहेका शाह शान्ति सेनाको कोसोभो मिसनबाट ६ महिनाअघि काठमाडौं फर्केका हुन् ।
सेन पक्राउअघि प्रहरीले महेन्द्र पुलिस क्लबमा ठुलै योजना बनाएको थियो । सेनलाई खोजी गरिरहेको प्रहरीले ५ जेठ राति १२ बजे जनदिशाका पत्रकारहरु प्रभात चलाउने, अतीन्द्र न्यौपाने, भरत न्यौपाने र भरत सिग्देललाई गौशालाबाट पक्राउ गरेको थियो । त्यतिबेला पक्राउ परेका सिग्देलका अनुसार प्रहरीले उनीहरुसित सेनको कोठाका बारेमा सूचना मागेको थियो । अतीन्द्रमार्फत त्यसै दिन पत्रकार शिव तिवारीलाई प्रहरीले समातेको र शिवको योजनाअनुसार सेन समातिएको सिग्देल बताउँछन् । ‘महेन्द्र पुलिस क्लबमा ल्याइएका शिवले गद्दारी गरेका कारण सेन दाई समातिएका हुन् । नत्र गिरफ्तार हुने कुनै सम्भावना थिएन’, सिग्देलले ठोकुवा गरेरै भने, ‘क्लबको हलभित्रै शिवले कृष्ण सेनको कोठा देखाउन मलाई पुलिसकै भाषामा दबाब दिइरहेका थिए । मबाट सम्भव नभएपछि शिवले कृष्ण सेनलाई समातिदिने प्रस्ताव राखे । उनका अनुसार शिवले आफु पक्राउबारे सार्वजनिक नगर्ने सर्तमा प्रहरीकै अगाडिबाट फोन गरी सेनलाई बानेश्वरमा भेट्न बोलाएका थिए । सेन ह्वाइट हाउस कलेजमा सेल्टर लिएर बसेका थिए । सिग्देल भन्छन्, ‘शिवकै आइडिया अनुसार बानेश्वर चोकबाट घेरा हालेर सेनलाई प्रहरीले ५ जेठमा गिरफ्तार गरी महेन्द्र पुलिस क्लबमा पुर्याएको थियो ।’
जनादेशकै अर्का पत्रकार संगीतालाई प्रहरीले टेकुको भन्सार कार्यालय अगाडिबाट पक्राउ गरी साढे ५ बजे महेन्द्र पुलिस क्लबभित्रको हलमा ल्याई पुर्याउँदा सेनलाई प्रहरीले ल्याइसकेको थियो । आँखाको पट्टी खुकुलो पारेर हलमा हेर्दा सेनलाई देखेको र सामान्य कुराकानी भएको संगीता बताउँछिन् । त्यतिबेला सेन घाइते अवस्थामा थिए ।
पक्राउ परेको दिन क्लबको बागबजार साइडतिरको मेसमा खाना खुवाएर प्रहरीले सेनलाई ९ बजेदेखि हलभित्रै यातना दिन थालेको थियो । त्यसदिन सेनसहित संगीता, शिव तिवारी, भरत सिग्देल, ह्वाइट हाउस कलेजका प्रिन्सिपल नवराज ढुंगाना र उनका आफन्त समातिएका थिए ।
रातभर ८ घण्टासम्म निरन्तर यातना दिएर उनलाई ७ जेठ बिहान ५ बजे यातनामुक्त गरिएको थियो । त्यसदिन प्रहरीले सेनलाई माओवादी नेता बादलको सम्पर्क देखाउन दबाब दिएको थियो । सेनले भनेका थिए, ‘मसँग बादलको सम्पर्क छैन । माओवादी नेताहरु मुमाराम खनाल र कृष्णध्वज खड्कामार्फत मेरो सम्पर्क हुन्थ्यो । उहाँहरु समातिएपछि अहिले मेरो कसैसँग पनि सम्पर्क छैन ।’ पक्राउपछि प्रहरीका फरकफरक समूह आएर सेनलाई कुट्ने गरेको संगीता बताउँछिन् ।
त्यसदिन अर्धचेत भएकी संगीता भन्छिन्, ‘सेनदाई पनि त्यतिबेला होसमा हुनुहुन्थेन जस्तो लाग्छ ।’ ७ जेठ बिहान ५ बजेदेखि १० बजेसम्म बन्दीहरुलाई यातनामुक्त अवस्थामा राखियो । १० बजेपछि फेरी सुरु भयो यातनाको वर्षा । प्रहरी यातनाले सेनका खुट्टा भाँचिइसकेका थिए । डिएसपी विक्रम थापाले दुई प्रहरीलाई आदेश दिए, ‘यस् (कृष्ण सेन) लाई भित्तामा अड्याएर उभ्याउनू ।’ संगीताका अनुसार त्यसपछि प्रहरीले सकिनसकी भित्तामा अड्यायो । डिएसपी थापाले हातको लठ्ठी सेनको निधारमा बजारे । ‘डिएसपी थापाले बादलको कोठा कहाँ छ भनेर कुट्दै सोध्यो’, संगीता भन्छिन्, ‘तर उहाँले मान्नुभएन । तीन बजेसम्म चरम यातना दियो ।’
संगीतालाई त्यतिबेला कृष्ण सेनलाई यातना दिएको हलमा राखिएको थियो । उनले आँखामा लगाइएको पट्टी खुकुलो पार्दै यातनाको दृश्य हेर्ने प्रयास गरेपनि असफल भएको बताइन् । ‘सेनलाई डिएसपीले पिटेको आवाज कानसम्म आइरहेको थियो । प्रहरीले मर्न हिँड् भन्दा सेनले ‘म हिँड्न सक्दिन तानेर लानूस्’ भनेका थिए । प्रहरीले त्यतिबेला भनेका थिए, ‘यो कस्तो ज्याद्रो मान्छे हो । मर्न हिँड् भन्दा पनि तान्नुस् भन्छ ।’
यातना दिने क्रममा थापाले सेनलाई भनेका थिए, ‘तँलाई समातेपछि ज्ञानेन्द्र सरकार खुसी हाइबक्सेको छ ।’ सिग्देलका अनुसार त्यतिबेला सेनलाई चोभारको बनमा लैजान डिएसपी थापाले प्रहरीलाई आदेश दिएका थिए । ‘त्यसको केही छिनपछि क्वारक्वार गाडीको आवाज आयो । त्यसपछि हामीले सेनदाईको आवाज सुन्न पाएनौँ’, सिग्देलले भने, ‘मैले त उहाँलाई मार्न लगे भन्ने सोचेको थिएँ । १५ मिनेटपछि गाडीको आवाज आयो र सेनदाईको आवाज पनि सुनियो । त्यसपछि सेनदाईले पेनकिलर माग्नुभो । हामीलाई पनि पुलिसले पेन किलर दिए ।’ पिटाइले अर्धबेहोस् सेनले साँझ खाना खान सकेनन् । ‘हामीलाई घिसारेर खाना खाने ठाउँमा लगियो । त्यहाँ सेनदाई र मैले हातले खाना टिप्न सकेनौँ’, सिग्देलले थपे, ‘मलाई भात खुवाइदिनुस् भन्नुभो सेनदाईले । म पनि त्यस्तै हालतमा थिएँ । पछि भुईँमा भात राखेर मुख जोतेरै खायौँ । दुई गासपनि नखाँदै दाईले बान्ता गर्नुभो । त्यसपछि उहाँले प्रहरीलाई पानी तताइदिन भन्नुभो । एउटा प्रहरी कड्कियो, ‘खालास् तातोपानी, पानी उम्लिँदै छ । त्यसमै हालेपछि पानी खान्छस् एकपछिपछि ।’ त्यसपछि कुटाइको वर्षाले सेनको बोली बन्द भएको सिग्देल बताउँछन् । ‘हुँ‘ मरेनी आमा‘ भन्ने आवाज आउँथ्यो’, सिग्देलले भने, ‘तर अत्यधिक कुटाइले उहाँ बेहोस् भैसकेजस्तो अनुभूति हामीले गर्यौँ ।’
संगीताका अनुसार पिटाइबाट गलिसकेका कृष्ण सेनले बान्ता गर्न थालिसकेका थिए । पिट्दापिट्दै बान्ता गरेपछि डिएसपी थापा आत्तिएका थिए । पेनकिलर दिएको बेला डिएसपी विक्रम नरम भएको बताउँछिन् संगीता । विक्रमले त्यहाँ रहेका प्रहरीलाई आदेश दिँदै भने, ‘अब यिनीहरु कसैलाई पनि नपिट्ने ।’ उनले सेनलाई ग्लुकोज पानी दिन आदेश दिए । यातना दिएका सबैलाई एकएकवटा पेनकिलर दिए । त्यस दिन राति १२ बजे संगीता र सेनबाहेक बाँकी बन्दीदाई प्रहरीले बाहिर निकालेको थियो । सोही राति साढे दुईबजे संगीतालाई त्यहाँबाट बानेश्वर पठाइयो भने सेनलाई क्लबमा एक्लै राखियो । सेनको कमजोर स्वास्थ्यको पोल खुल्ने त्रासले अन्य बन्दीलाई त्यहाँबाट हटाइएको थियो ।
पाँच दिनसम्म एक्लै राखेर करेन्ट लगाउने, पानीमा डुबाउने र खाल्डोमा हाल्नेसम्म यातना दिएर महेन्द्र पुलिस क्लबको स्विमिङ पुलछेउ घरको माथिल्लो तल्लाको भिआपी कोठामा उनको हत्या गरिएको थियो । तर, ७ जेठदेखि नै सेनको होस् उडिसकेको सिग्देल बताउँछन् । ‘उहाँ पुरै गलिसक्नुभएको थियो’, उनले भने, ‘उहाँको पिटाइबाटै शहादत भएजस्तो लाग्छ ।’
२०१३ सालमा भारतको देहरादुनमा जन्मेका सेन जनदिशा दैनिक र जनादेश साप्ताहिकका सम्पादक थिए । उनका शोकाञ्जलि, इतिहासको यस घडीमा, बन्दी र चन्द्रागिरि नामक कविता संग्रह प्रकाशित छन् । सेन नेपाल पत्रकार महाससंघका केन्द्रीय पार्षद समेत थिए ।
हत्यापछि चर्को बिरोध
पहिलोपटक जनआस्था साप्ताहिकले सेनको हिरासतमा हत्या भएको समाचार सार्वजनिक गरेको थियो । पत्रकारहरुले समाचार प्रकाशित भएलगत्तै सरकारसित घटना सार्वजनिक गर्न माग गरेका थिए । प्रस्ताव राखेपनि सरकारले असहयोग गरेको नेपाल पत्रकार महासंघ सभापति विष्णु निष्ठुरी बताउँछन् । सर्वत्र विरोध र दवावका बाबजुद गृह मन्त्रालयले २० असारमा ‘प्रहरी हिरासतमा मारिएका भनिएका सेनलाई प्रहरीले पक्राउ नै नगरेको’ व्यहोराको विज्ञप्ती प्रकाशित गरेको थियो । गृह मन्त्रालयले कृष्ण सेन आतंककारी भएकाले पक्राउ गर्न सहयोग गर्नेलाई २५ लाख रुपैयाँ पुरस्कार दिने घोषणा दोहोर्याएको थियो ।
त्यसअघि नै सरकारले माओवादी नेताहरुसँगै कृष्ण सेनको टाउकाको मोल तोकिसकेको थियो । आन्दोलनको ताप मथ्थर गर्न सरकारले गृह मन्त्रालयका सहसचिव सुशीलजंगबहादुर राणाको संयोजकत्वमा छानबिन समिति गठन गरेको थियो ।
समितिलाई पत्रकार सेनको हत्या प्रकरणको अनुसन्धानका क्रममा आशंकितसँग बयान लिने अधिकार थियो तर हिरासतमा लिएर छानबिन गर्ने अधिकारचाहिँ थिएन । टोलीसित डिएसपी थापाले भनेका थिए – ‘कृष्ण सेनलाई महेन्द्र पुलिस क्लब ल्याइएको छैन । सेनको मृत्यु भएको भनिएका बेला क्लबमा बिहे पार्टी चलिरहेको थियो ।’
मितिसँग डिआइजी शाहले भनेका थिए – ‘हामीले त उनको २०६३ वैशाख १० गते नै टाउकाको मूल्य तोकेका थियौँ तर अहिलेसम्म फेला परेका छैनन् ।’
‘पत्रकारलाई स्वतन्त्रपूर्वक बाँच्न र लेख्न देऊ’ भन्ने नारासहित महासंघले सरकारबिरुद्ध आन्दोलन गरिरहेको थियो ।
सेनकी श्रीमती सेनाको हिरासतमा
सेनलाई क्लबमा तड्पाएर हत्या गरेकै दिन सेनाले उनकी पत्नी तक्मा केसीलाई पक्राउ गरेको थियो । त्रिवि शिक्षण अस्पतालको बगैँचाहाताभित्रबाट सेनाले उनलाई समातेर बालाजुस्थित सेनाको १ नम्बर बाहिनी लगेको थियो । ‘टाउकोमा कालो थैलोले छोपेर लग्यो’, तक्माले नयाँ पत्रिकासँग भनिन्, ‘दुई ठाउँमा रोकेर सिँढी चढाएर माथि लग्यो । तर किन लगेको चाहिँ भनेन ।’ सोही दिन सेनाकै एक महिला आएर उनलाई झपारिन् ।
पत्रकार मीना तिवारीसँगै सेनाले उनलाई बाहिनीमा राखेको थियो । ‘उहाँ (कृष्ण सेन) कहाँ हुनुहुन्छ भनेर सोधीखोजी गरेँ । नेताहरुको बसोबासका बारेमा पनि सोधेँ’, त्यसदिनको घटना सम्झिँदै उनी भन्छिन्, ‘विवाह भएपछिका सबै फोटा र उहाँका किताब लिएर गए । तर फिर्ता गरेनन् ।’ मोहन वैद्य किरण भन्ठानेर सेनाले सेनसँगै खिचिएको खगेन्द्र संग्रौलाको फोटो देखाएको र मोहन वैद्यबारे आफूसित सोधखोज गरेको तक्मा बताउँछिन् ।
सेनाले सेनपत्नी तक्मालाई १५ जेठमा भाउजूको जिम्मा लगाएर रिहा गरेको थियो । गहना, सिक्री, घडी फिर्ता दिइएको तर पारिवारिक फोटो सेनाले गायब बनाएको उनले बताइन् । तक्माका अनुसार उनी रिहा भएपछि सेनाका एक मेजरले भनेका थिए – ‘कृष्ण सेन प्रहरी हिरासतमा हुनुहुन्छ । पीर मान्नुपर्दैन ।’ तर, बाहिनीका तत्कालीन जर्नेल रिहाकै दिन निकै भावुक देखिएकाले शंका उब्जेको उनी बताउँछिन् ।
माओवादी नेतृत्वले सेनको हत्याका बारेमा अहिलेसम्म पहल नगरेकोमा परवार चिन्तित छन् । ‘माओवादी सरकारमा गएपछि त केही पहल हुन्छ भन्ने लागेको थियो’, तक्माले भनिन्, ‘मैले अध्यक्ष प्रचण्डसितै भेटेर पनि भनेकी थिएँ । कृष्णबहादुर महरालाई पनि भनेकी थिएँ । तर खोइ, अहिलेसम्म केही पहल भएको छैन ।’
साभारः नयाँ पत्रिका राष्ट्रिय दैनिक, २०६४ जेठ १३ गतेको ड
